Ukraine sẽ nhích lại gần Nga

Ngày 10-2, ông Wiktor Janukowitsch đã tuyên bố dành ưu tiên cho mối quan hệ với Nga. Janukowitsch là người thắng cử cuộc bầu cử tổng thống ở Ukraine vào ngày 7-2 vừa qua. Đối thủ của ông là đương kim thủ tướng Timoschenko hiện muốn kiện lại kết quả bầu cử. Như vậy những người hùng của cuộc Cách mạng Cam ở Ukraine đã thua cuộc và tiến trình cởi mở với Âu Châu đã bị tạm thời khép lại.

Trong tuyên bố đầu tiên sau cuộc bầu cử, ông Janukowitsch cho biết sẽ dành ưu tiên ngoại giao cho Nga và Cộng đồng các Quốc gia Độc lập CIS (tập hợp của những quốc gia nằm trong Liên Sô cũ). Theo ông, CIS là một tập hợp „các quốc gia có liên hệ chặt chẽ về kinh tế, văn hoá và lịch sử“ và có thể bổ túc cho nhau về mặt kinh tế. Janukowitsch muốn „tận dụng những lợi thế này cho các dân tộc trong CIS“. Tuy nhiên Janukowitsch cho biết Ukraine „cần sự giúp đỡ của Đông và Tây để vượt qua cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay.“ Trong khi đó một đại diện của đảng của ông tuyên bố vớt vát rằng „Liên hiệp Âu Châu là một cộng đồng có cùng giá trị“ và muốn nhích lại gần EU trong những điều kiện nhất định nào đó. Được biết Ukraine cũng thuộc về CIS.

Dưới thời tổng thống Wiktor Juschtschenko trước đây mối quan hệ giữa Ukraine với Nga đã xấu đi nhiều. Tuy nhiên chính sách thân Âu Châu của ông ta đã không giúp cho Ukraine trở thành ứng viên chính thức của EU và của khối quân sự Minh ước Bắc Đại Tây Dương Nato trong khi lại gây căng thẳng với Nga. Các quan sát viên cho rằng dưới sự lãnh đạo của Janukowitsch, Ukraine chắc chắn sẽ không gia nhập Nato.

Trong bài diễn văn Janukowitsch cũng kêu gọi đối thủ của ông là thủ tướng Julia Timoschenko hãy từ chức và trở thành đối lập. Ông kêu gọi bà hãy chấp nhận ý chí của quốc dân và kết quả của cuộc bầu cử dân chủ. Trong vòng 2 của cuộc bầu cử tổng thống diễn ra ngày 7-2, ông Janukowitsch đạt được 48,95% trong khi bà Timoschenko chỉ đạt được 45,47%. Theo Uỷ ban Bầu cử Ukraine thì đây là kết quả của cuộc kiểm phiếu toàn diện nhưng chưa phải là kết quả chính thức. Uỷ ban này sẽ kiểm tra lại và thông báo kết quả trong vài tuần nữa. Các quan sát viên bầu cử ngoại quốc công nhận cuộc bầu cử đã diễn ra một cách tự do và công bằng. Tổ chức An ninh và Hợp tác Âu Châu (OSZE) cho rằng cuộc bầu cử này là một gương mẫu dân chủ và là thành của của cuộc Cách mạng Cam ở Ukraine. Tuy nhiên đại diện của bà Timoschenko tuyên bố rằng bà sẽ kiện lại kết quả này. Cá nhân bà Timoschenko đã không trực tiếp trả lời bất cứ cuộc phỏng vấn nào từ sau cuộc bầu cử.

Obama ít quan tâm đến Âu Châu

Với lời từ chối tham dự hội nghị thượng đỉnh EU-Mỹ dự định diễn ra ở Madrid vào tháng 5-2010, tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đã cho thấy rằng ưu tiên hiện nay của ông không phải là Âu Châu. Toà Bạch Ốc từ chối lời mời của EU vào ngày 10-2 với lí do lịch làm việc của tổng thống đã đầy. Điều này đã khiến cho Âu Châu phải suy nghĩ lại về cơ cấu đại diện của mình và giảm bớt những buổi gặp gỡ nặng phần trình diễn.

Hiện nay ưu tiên của tổng thống Obama là những vấn đề nội bộ của nước Mỹ thí dụ như vấn đề gia tăng công ăn việc làm. Tuy nhiên Obama vẫn sắp xếp được các chuyến viễn du sang Úc và Nam Dương vào tháng Ba này. Âu Châu không phải là ưu tiên hàng đầu của tổng thống Obama hiện nay. Lí do là vì Âu Châu không có cuộc khủng hoảng nào cho nên những cuộc gặp gỡ sẽ không mang lại một kết quả nổi bật sẽ không giúp gia tăng uy tín cho ông. Một chuyên viên cho rằng giới lãnh đạo Âu Châu đã không cố gắng đưa một vấn đề hệ trọng vào nghị trình, chẳng hạn một chính sách năng lượng chung giữa Âu Châu và Hoa Kỳ.

Trong khi đó các nhà lãnh đạo Âu Châu chỉ muốn tranh nhau chụp hình với Obama. Cơ cấu lãnh đạo Âu Châu hiện không rõ ràng. EU vừa bầu ra một vị chủ tịch Hội đồng Âu Châu là ông Herman Van Rompuy, một người Bỉ mờ nhạt. EU lại có một chủ tịch luân lưu là thủ tướng Tây Ban Nha José Luis Zapatero. Ngoài ra còn có ông José Manuel Barroso là chủ tịch Uỷ ban EU và bà Catherine Ashton là tân Đại diện về Ngoại giao và An ninh của khối EU. Trong những lần viếng thăm Âu Châu trước đây Obama đã mệt nhoài vì phải đi dự nhiều buổi tiếp tân khác nhau. Rồi EU lại có đến 27 thành viên muốn có quan hệ riêng với Hoa Kỳ. Tình trạng lạm phát về hội nghị thượng đỉnh đang là phong trào tại Âu Châu. Trong 18 tháng qua, các nguyên thủ Âu Châu đã gặp nhau trên 10 lần, thường để trao đổi chung chung mà không có kết quả cụ thể nào. Tiếng nói của Âu Châu hiện không có ép phê vì các nước EU không thống nhất với nhau trong các chính sách ngoại giao, an ninh quốc tế, bảo vệ khí hậu và an ninh nội chính.

Các viên chức EU hiện cố gắng tìm một cuộc hẹn EU-Mỹ khác vào mùa thu năm nay, khi Obama đến dự hội nghị Nato tại Bồ Đào Nha.

Nga chưa kí thoả ước nguyên tử với Hoa Kỳ

Ngày 10-2, Nga cho biết họ chưa chịu kí vào một thoả ước tài giảm vũ khí nguyên tử với Hoa Kỳ vì cho rằng Nga đang bị chương trình phòng thủ bằng hoả tiễn của Hoa Kỳ đe doạ. Phía Hoa Kỳ cho rằng điều này không đúng sự thật vì hai bên chỉ còn giải quyết một vài chi tiết mà thôi.

Phía Nga hiện chỉ chịu kí thoả ước này nếu Hoa Kỳ chịu ngưng chương trình hoả tiễn đặt tại Rumani. Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Nikolai Makarow tuyên bố ở Moskau rằng hệ thống hoả tiễn phòng thủ của Hoa Kỳ rõ ràng chĩa vào Nga cho nên Nga chưa chịu kí thoả ước này. Trong khí đó phát ngôn viên Toà Bạch Ốc Robert Gibbs cho rằng ông này nói sai vì cuộc điều đình tài giảm vũ khí nguyên tử giữa 2 nước hiện xoay quanh các vấn đề chi tiết khác. Ngũ giác đài Hoa Kỳ bảo đảm rằng dàn hoả tiễn dự định đặt tại Rumani chỉ có mục đích ngăn chặn những cuộc tấn công bằng hoả tiễn đến từ các quốc gia như Iran.

Hồi tháng 12 vừa qua chính tổng thống Hoa Kỳ Obama đã kêu gọi hai nước phải nhanh chóng kí kết một thoả ước giới hạn vũ khí nguyên tử chiến lược. Trước đây Nga và Hoa Kỳ đã có từ năm 1991 một thoả ước tương tự mang tên Start-1 và thoả ước này hết hạn vào tháng 12-2009. Thoả ước mới sẽ có mục đích giới hạn số lượng các đầu đạn nguyên tử, các hoả tiễn, các tiềm thủa đĩnh và các quả bom tầm xa.

Trước đây cuộc đàm phán Nga-Hoa Kỳ đã gặp nhiều trở ngại khi vị tiền nhiệm của Obama là tổng thống Bush dự định cho đặt dàn hoả tiễn phòng thủ ở Ba Lan và Tiệp. Khi lên cầm quyền Obama đã cho ngưng chương trình này để mong đạt được một thoả ước tiếp theo cho thoả ước Start-1.

Pháp, Đức tức giận Iran tráo trở

Ngày 9-2, Iran tuyên bố bắt đầu chương trình tinh luyện chất phóng xạ Uranium lên 20%. Với dự định này Iran đã gia tăng mức đối đầu với cộng đồng quốc tế. Mỹ, Đức và Pháp đang chuẩn bị những biện pháp chế tài Iran.

Chính quyền Iran cho biết họ đã gửi thư cho cơ quan giám sát nguyên tử năng IAEA của LHQ vào hôm 8-2 để thông báo dự tính sẽ cho tinh luyện Uranium lên mức có 20% phóng xạ ở khu Natans dưới sự chứng kiến của các giám sát viên IAEA. Iran cũng thông báo sẽ thiết lập thêm 10 nhà máy tinh luyện Uranium trong một năm nữa. Theo Iran thì chất Uranium này sẽ được sử dụng trong những trung tâm nghiên cứu y khoa ở Teheren. Hoa Kỳ và EU nghi ngờ rằng Iran giả bộ để chế tạo vũ khí nguyên tử. Muốn chế tạo vũ khí nguyên tử Iran cần tinh luyện Uranium ở mức 90%.

Tổng giám đốc IAEA bày tỏ nghi ngại đối với dự định của Iran vì cho rằng Iran đang phá hỏng những đề nghị giúp Iran có Uranium để sử dụng cho mục đích hoà bình. Trước đây IAEA đề nghị Iran phải đưa toàn bộ trữ lượng Uranium sang Nga để tinh luyện ở mức 20% rồi chuyển sang Pháp để Pháp chuyển cho Iran. Hiện nay IAEA đề nghị Iran phải chuyển Uranium đã được tinh luyện trong một lần trong khi Iran thì đòi việc trao đổi phải tiến hành song song và chia thành nhiều đợt.

Phía Âu Mỷ cho rằng Iran đang trì hoãn việc đàm phán để thực hiện chương trình chế bom nguyên tử. EU và Hoa Kỳ doạ sẽ gia tăng các biện pháp chế tài nếu cuộc đàm phán thất bại. Pháp và Hoa Kỳ hiện chuẩn bị một nghị quyết chế tài Iran mới cho Hội đồng Bảo an LHQ. Pháp hiện đang đảm nhiệm chức chủ tịch của hội đồng này. Thủ tướng Đức tuyên bố sẵn sàng chế tài kinh tế đối với Iran. Ngoại trưởng Đức cho rằng Iran sẽ tiếp tục thái độ bất hợp tác và đòi cộng đồng quốc tế phải có thái độ.

Để chế tạo bom nguyên tử Iran phải tinh luyện Uranium lên mức tối thiểu là 90%. Việc tinh luyện lên mức 20% là một bước tiến quan trọng đến cái đích này. Iran sẽ cần 2.000 lò li tâm và một năm cho mục tiêu 20%. Để tinh luyện Uranium từ 20% lên 90% Iran sẽ cần thêm từ 500 đến 1.000 lò li tâm và nửa năm nữa. Hiện quốc tế lo lắng rằng Iran đã đến quá gần mục tiêu. Cho đến nay Iran đã coi thường 5 nghị quyết của Hội đồng Bảo an LHQ.

Chuẩn y Uỷ ban EU mới

Sau nhiều tháng cò cưa, vào ngày 9-2, Quốc hội Âu Châu đã thông qua danh sách thành viên của Uỷ ban EU. Chủ tịch EU, ông José Manuel Barroso, đã phải trả một giá khá cao cho sự chuẩn y này.

Quốc hội Âu Châu đã thảo luận sôi nổi trước khi bỏ phiếu. Các dân biểu Âu Châu cho rằng ông Barroso thiếu viễn kiến. Sau đó quốc hội mới chịu chuẩn y danh sách 26 uỷ viên của Uỷ ban EU với một đa số khá cao. Ba khối đảng lớn là Khối Dân chủ Cơ đốc giáo, khối Dân chủ Xã hội và khối Tự do đã tập trung được 488 phiếu thuận, so với 137 phiếu chống và 72 phiếu trắng. Ông Barroso, 53 tuổi, là chủ tịch uỷ ban này. Uỷ ban sẽ chính thức bắt đầu làm việc vào ngày 10-2.

Đáng lí Uỷ ban EU mới đã phải làm việc từ hồi đầu tháng 11-2009. Nhưng vì việc thông qua Thoả ước Lissabon bị trì hoãn nên uỷ ban cũ được lưu nhiệm.

Cuộc bỏ phiếu trong Quốc hội Âu Châu vào ngày 1-2 đã bị hoãn lại sau khi quốc hội từ chối không chấp nhận ứng viên Rumjana Schelewa của Bulgari vào chức vụ Uỷ viên Viện trợ Nhân đạo. Sau đó bà Schelewa phải rút lui và đồng thời từ chức luôn chức ngoại trưởng Bulgari. Do đó Bulgari phải đưa bà Kristalina Georgiewa, Phó Chủ tịch Ngân hàng Thế giới, vào thế chỗ bà Schelewa. Sau vụ này ông Barroso đã phải nhượng bộ quốc hội thêm về một số thủ tục lập pháp. Trước khi bỏ phiếu thông qua danh sách của Uỷ ban EU, quốc hội Âu Châu đã kí được một thoả ước khung với chủ tịch Barroso theo đó Uỷ ban EU phải đệ nạp những dự luật do quốc hội đề nghị. Ngoài ra ông Barroso cũng sẽ phải cứu xét nghiêm chỉnh mỗi khi được quốc hội yêu cầu cách chức một uỷ viên nào đó.

Được biết Uỷ ban EU là một loại chính phủ của EU có nhiệm vụ giám sát việc thi hành những luật lệ của khối EU. Khi thấy có vi phạm thì uỷ ban này có thể tiến hành những thủ tục chế tài đối với các quốc gia thành viên EU. Trước đây Quốc hội Âu Châu chỉ có ảnh hưởng rất giới hạn đối với các chính sách trong khối EU và không có quyền xa thải một cá nhân uỷ viên của Uỷ ban EU.