Vấn đề tiêu chuẩn đảng viên

GS Nguyễn Đức Bình

Để mở đường đưa tư bản tư nhân vào Đảng, hay để cho phép đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, một con đường ngoắt ngoéo đã đi qua.

Bắt đầu là “xóa”, không còn nói đến thành phần kinh tế tư bản tư nhân (nghị quyết trung ương 5 khóa IX) đưa nó hòa tan chung với kinh tế cá thể, kinh tế tiểu chủ trong cùng khái niệm “kinh tế tư nhân”. Có điều chỉ “xóa” được nó trên văn bản chứ làm sao xóa được thành phần kinh tế tư bản tư nhân trong hiện thực thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội?

Đảng viên làm kinh tế tư nhân không giới hạn về qui mô có nghĩa là gì?

Nay văn kiện dự thảo mới lại trở về với nhiều thành phần kinh tế nhưng cách trình bày còn rất dè dặt và về thực chất vẫn chưa thoát hẳn sự đánh đồng, trái với nguyên tắc giai cấp, kinh tế tư bản tư nhân với tiểu chủ và với kinh tế cá thể trong khái niệm “kinh tế tư nhân”.

Liên quan vấn đề đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, dự thảo mới vẫn tránh nói kinh tế tư bản tư nhân mà đưa lẫn vào trong một biến báo mới: “Đảng viên làm kinh tế tư nhân không giới hạn về qui mô”. Điều đó có nghĩa là gì? Có nghĩa là có thể làm giàu hết cỡ, làm tư bản tư nhân hết cỡ, có thể bóc lột hết cỡ mà (với những điều kiện nhất định?) có thể được làm đảng viên, như vậy có trái sờ sờ với “lẽ tự nhiên” như Bác Hồ nói không?

Nhưng tại sao một chính sách mới của Đảng quan trọng như thế mà lại không nói thẳng thắn, đàng hoàng, minh bạch, thậm chí không gọi sự vật đúng tên của nó? Chỉ riêng điều đó đã là một điểm yếu căn bản của “quan điểm mới”.

Cần nhận thức rằng: Những điều khoản ghi trong Điều lệ Đảng - giống như các điều luật - phải rất rõ ràng, chặt chẽ, xác định, chứ không thể nói một cách mơ hồ, chung chung. Đề nghị ban soạn thảo văn kiện xem kỹ lại cả mục 2 và mục 3 trong dự thảo Điều lệ Đảng trình bày tính chất Đảng và vấn đề đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân có nhiều lý lẽ chưa rõ, cả trên quan điểm lý luận.

Có người nói: “Không thể vì lý luận chưa rõ mà cản trở thực tiễn”. Đặt vấn đề như vậy sẽ dẫn đến quyết định phiêu lưu. Đảng ta, một Đảng cách mạng tự giác không thể ra quyết sách theo kiểu đó.

Trước sau tôi vẫn không đồng ý quan điểm trong Đảng có thể có tư bản tư nhân, với những lý lẽ như sau:

Nói về tiêu chuẩn đảng viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đảng phải thật trong sạch, mạnh mẽ. Vì vậy đảng viên cũng phải thật trong sạch, mạnh mẽ tức là phải đúng những tiêu chuẩn sau đây:

- Không bóc lột người. Đảng chống chế độ “người bóc lột người”. Lẽ tự nhiên, ai bóc lột người thì không thể làm đảng viên” (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, tr.237).

Đó là tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng là chủ nghĩa Mác - Lênin và như thế là rõ. Đảng Cộng sản mà lại cho phép đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, kết nạp vào hàng ngũ của mình cả chủ tư bản thì thật trái với “lẽ tự nhiên”. Đã là “lẽ tự nhiên” nên đáng ra không phải bàn luận, tranh luận nhiều. Vì vậy, tôi đề nghị trong điều lệ mới, bỏ mấy chữ “có lao động, không bóc lột” trong điểm 1 điều 1 chương Đảng viên. Còn điểm 2 điều 2 viết như sau: “2- Công dân VN là người lao động (trí óc và chân tay) từ 18 tuổi trở lên... đều có thể được xét để kết nạp vào Đảng”.

Đảng là tổ chức chính trị. Đảng viên là chiến sĩ chính trị, chiến sĩ cách mạng. Vấn đề đảng viên là vấn đề chính trị, vấn đề giai cấp chứ không phải vấn đề kinh tế, vấn đề lực lượng sản xuất. Để huy động mọi tiềm năng phát triển sản xuất và lực lượng sản xuất, điều cốt yếu là Đảng và Nhà nước phải có chính sách cơ chế thông thoáng, thích hợp; không phải cứ kết nạp một số nhà tư bản vào Đảng là giải quyết được vấn đề. Không thể từ thuyết duy lực lượng sản xuất để giải quyết vấn đề kết nạp đảng viên. Không nên giáo điều sao chép bên ngoài.

Vấn đề đảng viên chính là vấn đề Đảng; phải xuất phát từ Đảng chứ không phải từ lực lượng sản xuất để nói về đảng viên; nói về đảng viên tức nói về Đảng. Không thể lược qui Đảng về lực lượng sản xuất, bởi từ lực lượng sản xuất, đến quan hệ sản xuất, từ quan hệ sản xuất đến giai cấp, từ giai cấp rồi mới đến Đảng. Đảng là chính đảng, là đội tiên phong chính trị của giai cấp.

Một người đảng viên, nhất là trong cách mạng XHCN, vì vậy không thể vừa là chiến sĩ cộng sản lấy việc xóa bỏ chế độ bóc lột làm lý tưởng đời mình, lại vừa làm ông chủ tư bản lấy bóc lột lợi nhuận làm lẽ sống. Người đảng viên cũng là công dân nhưng không phải mọi điều công dân được làm thì đảng viên cũng được làm bởi đối với đảng viên, ngoài pháp luật còn phải tuân theo Điều lệ Đảng; nếu anh cho như vậy là đảng viên không bằng công dân, là mất quyền tự do công dân, thì nào có ai bắt buộc anh vào Đảng!

Ngay điều này cũng cần nhận rõ: đảng viên phải là người lao động nhưng không phải bất kỳ người công nhân, lao động nào cũng có thể là đảng viên! Chưa nói cá nhân từng người công nhân, đến cả bản thân phong trào công nhân nếu tự phát thì nhiều lắm cũng chỉ vươn tới chủ nghĩa công đoàn mà chủ nghĩa công đoàn, theo Lênin, vẫn chưa ra khỏi khuôn khổ hệ tư tưởng tư sản.

Ông chủ tư bản làm sao có thể dễ dàng trở thành người cộng sản?

Với người lao động, không bóc lột đã như vậy, thì đối với ông chủ tư bản làm sao có thể dễ dàng trở thành người cộng sản? Thật không có gì sai bằng lập luận thế này: Ta đang ở thời kỳ quá độ, vậy trong thành phần xã hội của đảng viên cũng có sự quá độ. Nói thế khác gì quan điểm cho rằng kinh tế nhiều thành phần thì chính trị tất yếu phải đa đảng và tư tưởng trong Đảng tất yếu cũng phải đa nguyên.

Cũng không đúng ý kiến cho rằng thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ Đảng đã từng kết nạp cả một số địa chủ, tư sản thì tại sao bây giờ lại không thể kết nạp một số tư bản tư nhân, rằng cách mạng có giai đoạn, nguyên tắc cũng thay đổi theo giai đoạn! Ở đây cần lưu ý một thực tế quan trọng: ranh giới giác ngộ thời cách mạng dân tộc dân chủ, thời kháng chiến rất rạch ròi và rất dễ rạch ròi: một đại điền chủ, một nhà tư sản có thể từ bỏ giai cấp mình, vứt bỏ một cách dứt khoát, nhẹ nhàng và còn đầy tự hào nữa, cả cơ ngơi tài sản, điền sản của mình để đi theo kháng chiến, rồi được cách mạng giáo dục và rèn luyện trong quá trình đấu tranh gian khổ, khốc liệt, dần trở thành chiến sĩ cộng sản.

Còn trong cách mạng XHCN ngày nay thì sao? Một là, những điều kiện khốc liệt như thế để tôi luyện con người đã không còn. Hai là, trong điều kiện hòa bình xây dựng thông qua kinh tế thị trường, khó mà hình dung được một nhà tư sản đang đường đường là một ông chủ lấy lợi nhuận (và lợi nhuận tối đa!) làm mục tiêu, ngày đêm phải vắt óc suy nghĩ và xoay xở đủ cách (chính đáng và không chính đáng, hợp pháp và phi pháp) để đạt kỳ được mục tiêu đó (nếu không thì ông ta không là nhà tư bản), làm sao một người như thế đồng thời đêm ngày lo nghĩ được sự nghiệp XHCN của Đảng, làm tròn nhiệm vụ một đảng viên, toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân? Động cơ vào Đảng của họ làm sao có thể trong sáng được, làm sao họ có thể tự nguyện rời bỏ giai cấp mình để hi sinh tất cả cho lý tưởng cộng sản, một chế độ không có người bóc lột người. Trái lại, họ vào Đảng cốt tìm kiếm chỗ dựa quyền lực để dễ bề làm ăn, kinh doanh.

Ta biết rằng thời nay quyền lực và tiền bạc, tiền bạc và quyền lực thường dễ móc nối với nhau ranh ma quỉ quái thế nào. Và thật vô cùng nghịch lý khi nghĩ rằng kết nạp cả tư sản để mở rộng cơ sở xã hội, cơ sở quần chúng cho cách mạng XHCN! Quần chúng công nông, các lực lượng vũ trang con em công nông sẽ hỏi chúng ta ngay: vậy các anh là Đảng của ai?

Đặt vấn đề có tính nguyên tắc: “Những người cộng sản khác những người vô sản ở chỗ nào?”, C.Mác và Ph.Ăngghen trả lời: “Trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đấu tranh giữa vô sản và tư sản, họ luôn luôn đại biểu cho lợi ích của toàn bộ phong trào” (Mác và Ăngghen toàn tập, tập 4, tr.614).

So với người vô sản, người công nhân bình thường, tố chất người cộng sản đã phải cao hơn hẳn như vậy bởi đây là tố chất người công nhân giác ngộ về sứ mệnh lịch sử của toàn bộ giai cấp, về lợi ích của toàn bộ phong trào, họ là chiến sĩ chính trị, chiến sĩ cách mạng. Nếu không nhận thức đến nơi như vậy, nếu hạ tiêu chuẩn đòi hỏi ở người cộng sản xuống đến mức người lao động tốt bình thường đã không đúng thì càng không thể chấp nhận sự hạ thấp tiêu chuẩn người đảng viên cộng sản xuống đến mức người tư sản chỉ có tốt bình thường.

Người tư sản tốt, chấp hành đầy đủ và nghiêm chỉnh đường lối chính sách của Đảng và pháp luật nhà nước, ra sức làm giàu một cách chân chính cho mình và cho đất nước là rất quí đối với đất nước và xã hội ta hiện nay. Đảng và Nhà nước có chính sách khuyến khích điều đó. Xã hội tôn vinh những người đó. Nhưng chỉ như vậy đâu phải người đó đã đạt tiêu chuẩn đảng viên cộng sản.

Tóm lại, bảo đảm đúng tiêu chuẩn đảng viên theo “lẽ tự nhiên” đơn giản và chí lý như Bác Hồ chỉ ra là một trong những điều kiện cơ bản và tiên quyết để giữ vững bản chất giai cấp công nhân của Đảng.

Phải đặt thẳng những vấn đề có ý kiến khác nhau lên bàn tranh luận

Cần thống nhất khẳng định: Sự thiếu nhất trí trong Đảng ta hiện nay chủ yếu là trên mặt nhận thức. Là vấn đề nhận thức, phải giải quyết bằng nhận thức, bằng trao đổi, thảo luận, tranh luận thẳng thắn trên tinh thần đồng chí. Muốn vậy, phải đặt thẳng những vấn đề có ý kiến khác nhau lên bàn, trước hết là mấy vấn đề then chốt sau đây:

- Sau thảm họa sụp đổ ở Liên Xô, Đông Âu, chúng ta có nên tiếp tục con đường xã hội chủ nghĩa nữa hay không? Có thể có con đường nào khác phù hợp hơn? Hoặc: hãy thôi nói chủ nghĩa xã hội, thôi nói chủ nghĩa Mác - Lênin, mà cứ làm sao cho “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” là được rồi?

- Bản chất Đảng có gì thay đổi? Có nên giữ như lâu nay: “Đảng ta là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu trung thành cho lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động, của cả dân tộc” hay nên thay bằng công thức mới: “Đảng ta là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động, của dân tộc”.

- Về đảng viên, có nên cho phép đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, cho phép kết nạp cả những nhà tư bản tư nhân vào Đảng hay không?

Rất tiếc mấy tháng vừa rồi tại đại hội Đảng các cấp từ cơ sở đến tỉnh, thành phố, đến đại hội Đảng các cơ quan trung ương, các vấn đề rất ít được đặt ra để thảo luận, tranh luận. Tôi cho đó là một hạn chế lớn không đáng có. Ngoài việc sau này vẫn phải hướng dẫn thảo luận, tranh luận trong các tổ chức Đảng để quán triệt nghị quyết, tôi đề nghị trung ương cho ra một tờ nội san, lưu hành có hạn chế trong Đảng, có thể đặt tên là Tranh Luận để đăng những bài có quan điểm khác nhau mà không thể đăng công khai.

Để bảo đảm chặt chẽ, có thể qui định trong tôn chỉ mục đích nội san là tất cả bài vở đều không được chống lại chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh chính trị và đường lối cơ bản của Đảng, mặc dù có thể cho phép có những phê phán riêng rẽ về những luận điểm cụ thể này hay khác, chủ trương cụ thể này hay khác, không phải là đường lối và nguyên lý cơ bản. Việc ra nội san Tranh Luận đã đến lúc chín muồi vì những quan điểm khác nhau trong Đảng nay đã bộc lộ công khai hay nửa công khai bằng phát ngôn và phát tán tài liệu rất có hại vì nó làm phân tâm, phân tán tư tưởng nghiêm trọng trong Đảng và trong xã hội.

GS Nguyễn Đức Bình