Gia Bình

Việc khai thác bauxite ở Tây Nguyên bán cho Trung Quốc chỉ xét về mặt kinh tế không thôi đã “kẹt cứng” ở rất nhiều khâu không tìm thấy lối ra mà rất nhiều chuyên gia từng lên tiếng không phải mới đây mà cách nay đã đến hai năm, trong đó mạng BVN là một diễn đàn đóng góp mạnh dạn nhưng chưa phải tất cả. Ấy thế mà không hiểu sao những lời công tâm và nhiệt huyết, phân tích đâu ra đấy thì người ngồi trên mắt cứ nhìn lên, mặt nghênh nghênh và bỏ hết ngoài tai, còn một ông Lê Dương Quang một hai chỉ có những lời lẽ tục tằn với trí thức, nào là “mắc mưu lực lượng thù địch”, nào là “không chịu căn cứ vào toàn bộ số liệu khảo sát đầy đủ của chuyên gia mà cứ nói liều”..., ấy thế mà các đại quan lại thấy lọt tai mới lạ! Bằng chứng rõ nhất là ông Kiển buôn than thổ phỉ vừa mới mất chức thì ông Quang được đôn lên thay ngay, để càng hăm hở lao vào “cuộc chơi” vô cùng tốn kém mà từ trên xuống dưới tuyệt nhiên chẳng ai thèm tính toán cho hết lẽ này. Có cảm tưởng như họ là những con bạc đang cơn say sau khi bỏ ra cục tiền nho nhỏ đầu tiên được nhà cái cho vơ vào một mớ. Nhưng đó chỉ là cái mớ tiền tạm cho đi để rồi móc lại của các ngài – hay là của cả dân tộc? – cho đến nhẵn túi sau này.

Thì bây giờ mọi sự đã ló dạng dần dần rồi đấy. Cả một con đường (tỉnh lộ 725 và Quốc lộ 20) dành cho dân sinh đang xuống cấp nghiêm trọng nay góp thêm vào mỗi ngày dăm chục chuyến xe tải quặng nữa liệu đường tồn tại được bao lâu và làm sao cho khỏi xảy ra tai nạn có khi khắc phục hậu quả còn tốn phí gấp mấy tiền lãi từ một ngày tải quặng của cả bao nhiêu chuyến xe, vậy nhưng cũng là ngài Lê Dương Quang mà trí thức chúng tôi khiếp hãi kia, tuyệt nhiên chưa cho đi khảo sát tại thực địa theo lệnh của Bộ GTVT ban hành từ tháng 6-2010, chỉ sau có một tháng đã báo cáo lên gọn thơm rằng “tình trạng các tuyến đường (theo lộ trình) cơ bản ở tình trạng tốt”. Khen cho ông ấy ấy qua mắt được Bộ GTVT và cả cấp trên dễ dàng, nhưng có khôn mà lại không ngoan, vì dối gạt sao được hàng ngàn vạn tai mắt người dân, và đối phó cách nào với thực tế sờ sờ là “các tuyến đường này cơ bản đang ở tình trạng cực kỳ tồi tệ”? Bây giờ thì lo tu bổ đường, ước tính 100 tỷ đã là cú chổng vó đầu tiên rồi – mà liệu 100 tỷ đã đủ để tu bổ đường chưa đây hay chỉ mới là “ước tính”? Nhưng nào đã hết đâu. Còn 2 con cầu cũng đang ọp oẹp cần làm mới, còn cả một đoạn đường phải làm mới để tránh không đi qua thị trấn Lộc Thắng và thành phố Bảo Lộc, phải thêm bao nhiêu tỷ – 50 như ước tính hay là hơn – cho đủ được đây? Và cũng nào đã hết. Cứ nhìn trên tổng thể thì với cung cách chuyển quặng nhỏ giọt bằng xe tải chứ không phải là tàu hoả câu hỏi đặt ra là tốn phí vận chuyển sẽ đội lên gấp bao nhiêu lần và phải biết bao nhiêu chuyến xe mới đủ cho một con tàu há mồm đến ăn quặng? Mà cái cảnh ăn chực nằm chờ của tàu biển nước ngoài với cả một đội thuỷ thủ thì còn đẻ ra biết mấy chi phí trừ vào khoản nào? Rốt cuộc mỗi ki lô quặng bauxite có còn được chút tiền lãi nào không hay là khấu đầu khấu đuôi rồi là vừa... gọn?

Người dân Tây Nguyên cứ lầm lũi chịu cảnh tan hoang đỏ loè đỏ loẹt trên miếng đất không còn rừng, không còn cà phê, hạt tiêu, không còn văn hoá cổ truyền để được lợi cái gì nhỉ? Người dân miền Nam cứ âm thầm chịu một quả bom bùn đỏ ngày càng phình to lơ lửng trên đầu mình để thu được cho mình cái gì nhỉ? Hay là... Hay là... cũng chỉ vì mớ bạc cào vào túi những con bạc đầu tiên trên cái chiếu bạc mà nhà cái đã bày sẵn mọi nước đi để cho tất cả mọi người dân Việt chẳng lâu nữa đâu đành giơ đầu ra hứng trọn? Thôi thì lại đành đem câu hỏi ấy hỏi ông Lê Dương Quang, xem lần này ông đã biết cách trả lời bớt hung hăng như vài năm trước hay chưa.

Bauxite Việt Nam

Trong khi Nhà máy alumin Tân Rai (huyện Bảo Lâm, Lâm Đồng) sắp sửa vận hành thì tỉnh lộ 725 và quốc lộ (QL) 20 đang xuống cấp có nguy cơ bị cày nát.

Xuống cấp

Ông Trần Dương Lễ – PGĐ Ban Quản lý dự án Tổ hợp bauxite nhôm Lâm Đồng – cho biết với tiến độ như hiện nay, nếu thời tiết thuận lợi thì cuối tháng 6 hoặc đầu tháng 7 này, mẻ alumin đầu tiên sẽ ra lò tại Nhà máy sản xuất alumin Tân Rai. Nhà máy mỗi năm sản xuất khoảng 650.000 tấn alumin, đồng thời cũng có khoảng 600.000 tấn vật tư (chủ yếu là than và xút) được vận chuyển đến nhà máy để phục vụ việc sản xuất alumin (hiện đã vận chuyển hơn 20.000 tấn than và xút về nhà máy). Khi đó, mỗi ngày sẽ có hàng trăm lượt xe tải trọng trên dưới 30 tấn vận chuyển alumin về cảng Gò Dầu (Đồng Nai) và chuyên chở vật tư trở lại nhà máy với tần suất 4-5 phút một chuyến.

Theo phương án đã được Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đồng ý, khi chưa có cảng Kê Gà (Bình Thuận), việc vận chuyển alumin có lộ trình: từ nhà máy theo tỉnh lộ 725 ra QL20, qua đèo Bảo Lộc xuống ngã ba Dầu Giây rồi về cảng Gò Dầu, dài khoảng 210 km. Đây là tuyến đường dân sinh đang có hàng ngàn lượt xe cộ qua lại mỗi ngày, trong đó có đoạn qua thị trấn Lộc Thắng (Bảo Lâm) và TP Bảo Lộc.

Theo Sở GTVT Lâm Đồng, tháng 6.2010, Bộ GTVT đã có văn bản đề nghị chủ đầu tư (dự án Tổ hợp bauxite nhôm) là Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (TKV) rà soát tình trạng các tuyến đường hiện hữu, phối hợp với các địa phương có kế hoạch nâng cấp, cải tạo. Hơn một tháng sau, TKV đã có văn bản báo cáo Bộ GTVT là tình trạng các tuyến đường (theo lộ trình) cơ bản ở tình trạng tốt. Tuy nhiên, ông Trương Hữu Hiệp - Giám đốc Sở GTVT Lâm Đồng - cho biết: “Đến nay TKV vẫn chưa có báo cáo hay phối hợp gì với địa phương về việc đánh giá lại tình trạng tuyến đường 725 và QL20 trong khi QL20 đang bị quá tải, nhiều đoạn xuống cấp, trước mắt cần phải nâng cấp cải tạo với kinh phí khoảng 100 tỉ đồng”.

Bên cạnh đó, sau khi một đoạn QL28 bị nhấn chìm dưới lòng hồ thuỷ điện Đồng Nai 3, thì tỉnh lộ 725 lại phải gánh thêm lượng xe cộ từ Đắk Nông qua Lâm Đồng, nên cung đường này cũng ngày càng quá tải. Hiện mặt đường và một số đoạn của tỉnh lộ đã bị xuống cấp, rạn nứt, xuất hiện ổ gà, ổ voi; cùng với khả năng chịu tải thấp của cầu Lộc Sơn và cống Lộc Phát nên cần tu bổ, sửa chữa và đầu tư mới cầu cống với kinh phí khoảng 50 tỉ đồng. Trong khi đó, dự án đường tránh thị trấn Lộc Thắng và TP Bảo Lộc (không đi qua tỉnh lộ 725) để phục vụ vận chuyển alumin (và than, xút) đã được Chính phủ đồng ý chủ trương vào tháng 10.2010 nhưng đến nay vẫn đang nằm trên giấy. “Giả sử, nếu dự án này được tiến hành thi công ngay bây giờ thì cũng phải mất ít nhất 2 năm mới có thể hoàn thành”, ông Trương Hữu Hiệp cho hay.

Nguy cơ mất an toàn

Theo ông Nguyễn Văn Triệu – Chủ tịch UBND huyện Bảo Lâm – trước mắt, tỉnh lộ 725 có thể phục vụ được việc vận chuyển alumin, nhưng phải phân luồng tuyến, không được chở quá tải. “Do là đường dân sinh, lượng xe cộ lưu thông rất lớn nên cần thực hiện việc vận chuyển alumin vào ban đêm và phải điều phối, không được để 2 xe cùng tránh nhau trên đoạn đường này. Tần suất 4-5 phút/chuyến lên xuống thì tỉnh lộ này sẽ không chịu nổi, hư hỏng ngay. Đoạn đường này vốn đã tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông cao, nếu bị hư hỏng thì nguy cơ mất an toàn giao thông càng cao hơn”, ông Triệu bày tỏ.

Ông Bùi Thắng – Chủ tịch UBND TP Bảo Lộc – cho biết: “Tỉnh lộ 725 và QL20 có lượng xe lưu thông nhiều, nếu thêm lượng xe phục vụ dự án bauxite có tải trọng lớn thì trước mắt có thể chưa kẹt xe nhưng chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hạ tầng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Hạ tầng giao thông như hiện nay thì chưa thể đảm bảo cho việc vận chuyển thông suốt, cần nâng cấp nhanh”.

Trong khi theo ông Trần Dương Lễ, nếu chỉ chạy ban đêm và từng chuyến một thì sẽ ảnh hưởng đến việc sản xuất của nhà máy cũng như xuất khẩu alumin. Đơn vị đang xem xét phương án vận chuyển theo một con đường đất tránh TP Bảo Lộc nhằm giảm tải cho tỉnh lộ 725, nhưng chỉ là tạm thời.

G. B.

Nguồn: Thanhnien.com.vn