Dương Danh Huy (Quỹ Nghiên cứu Biển Đông)

Cuối tháng năm 2011 vừa rồi, căng thẳng lại gia tăng lên một mức độ cao hơn trên biển Đông khi ba tàu hải giám của TQ đe doạ tàu thăm dò địa chấn của VN Bình Minh 2 và phá hoại thiết bị đo địa chấn của Bình Minh 2. Sự kiện này xảy ra cách bờ biển VN 120 hải lý và cách đảo Hải Nam của TQ 340 hải lý, hoàn toàn nằm trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) 200 hải lý của VN.

Sự mập mờ của đường chữ U

Cho những ai còn thắc mắc phải chăng sự việc này có dính dáng đến tranh chấp Hoàng Sa hay Trường Sa, chúng tôi khẳng định rằng không hề dính dáng. Sự kiện tàu Bình Minh diễn ra gần bờ biển đất liền VN hơn quần đảo Hoàng Sa hay Trường Sa. Theo luật quốc tế và tập quán quốc tế, Quần đảo Hoàng sa và Quần đảo Trường sa và các bãi đá chỉ được hưởng hoặc là lãnh hải 12 hải lý, hoặc cùng lắm là lãnh hải cộng với một vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) không vượt ra xa hơn 12 hải lý một cách đáng kể. Do vậy dù giàu trí tưởng tượng đến đâu đi nữa về sự công bằng thì những vùng đặc quyền kinh tế của hai quần đảo này cũng không thể vươn tới hay đi qua các đường trung tuyến giữa chúng và các bờ biển chung quanh Biển Đông.

Với những chi tiết trên, theo dõi cuộc chiến ngôn từ giữa VN và TQ sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về hai bên.

Ngày 27/5/2011, VN gởi một công hàm ngoại giao đến cho Đại sứ TQ ở Hà Nội tố cáo TQ vi phạm Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS) và quyền chủ quyền VN ngay trong khu vực đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của VN.

Ngày hôm sau, TQ đáp lại rằng những gì họ làm là "thực thi trên biển luật và các hoạt động giám sát hoàn toàn bình thường trong vùng biển thẩm quyền của TQ."

Thế nhưng, vì "vùng biển thẩm quyền" không phải là một trong các vùng nước được quy định trong Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS), không có gì rõ ràng về cụm từ đó có nghĩa gì hay cho biết cơ sở pháp lý của nó là gì.

Việc tranh cãi qua lại tiếp tục đến ngày 29/05/2011, khi VN phản công bằng cách tuyên bố rằng VN đã thực hiện việc thăm dò hoàn toàn trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa 200 hải lý của mình, 'một cách phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS). Đây không phải là một khu vực tranh chấp mà cũng không nằm trong "vùng quản lý của TQ". TQ đã cố ý đánh lừa dư luận rằng đây là vùng tranh chấp'.

Cơ bản VN đã chỉ ra rằng vùng biển của sự kiện này không nằm trong tranh chấp Hoàng Sa hay Trường Sa.

Hai ngày sau, TQ trả đũa rằng hành động của nước này là "hành động thực thi luật pháp của các tàu hải giám TQ chống lại việc các tàu VN vận hành bất hợp pháp là hoàn toàn chính đáng." Họ còn thúc giục VN phải "ngay lập tức ngưng những hành động xâm phạm và không được gây thêm rắc rối mới."

Nhưng, thêm một lần nữa, TQ đã không đặt tuyên bố của mình vào khuôn khổ của các vùng nước UNCLOS. Và nước này cũng không đưa ra ranh giới cụ thể cho yêu sách của hay trích dẫn luật quốc tế nào để biện minh cho lập luận của mình.

Diễn biến gần nhất này có một số tương đồng đáng lưu ý với sự kiện Bãi Cỏ Rong vào tháng Ba 2011, khi hai tàu tuần tiễu của TQ đe doạ một tàu thăm dò địa chấn của Philippines đang hoạt động tại đó. Sự việc này diễn ra tại khu vực gần bờ biển Palawan của Philippines hơn là Quần đảo Trường Sa vốn trong tình trạng tranh chấp chủ quyền. Trong cả hai trường hợp, TQ khẳng định tuyên bố chủ quyền mà không đưa ra ranh giới hay lý lẽ dựa trên UNCLOS hay luật quốc tế. Phản biện của Philippines là Bãi Cỏ Rong không thuộc Quần đảo Trường Sa và do vậy không nằm trong tranh chấp Trường Sa.

Trước đây, TQ đã đưa ra những yêu sách tương tự với Malaysia tại Bãi James, với Indonesia tại vùng biển gần nhóm đảo Natuna, và với VN tại Bãi Tư Chính và vùng dần khí Thanh Long. Những đòi hỏi này cùng với các sự kiện Bãi Cỏ Rong và Bình Minh xoá bỏ mọi nghi ngờ rằng TQ đang tìm cách bành trướng sự kiểm soát của họ ra rất xa khu vực đang tranh chấp là Quần đảo Hoàng Sa, Quần đảo Trường Sa, bãi cạn Scarborough và các vùng nước thuộc các đảo/đá này.

Một đặc tính chung ở các yêu sách và va chạm này là chúng đều liên quan đến các vùng nước bên trong đường "chữ U" mập mờ mà TQ đã đưa vào bản đồ của họ trong thế kỷ 20 vừa qua. Theo năm tháng, đường chữ U dần dần bành trướng đến khi nó bao trùm phần lớn biển Đông, vào cách bờ biển của các nước khác dưới 100 hải lý, mà không hề có một lập luận nào dựa trên luật pháp hay tập quán quốc tế.

Nên đối phó thế nào?

Dù VN, Philippines, Malaysia, Indonesia và Brunei đều bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chính sách bành trướng này, hai nước VN và Philippines, là những nước gần TQ nhất, sẽ bị sự bành trướng TQ đe doạ nhiều nhất vì một số lý do.

Thứ nhất, rõ ràng không gian biển của hai nước này sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Thứ nhì, nếu TQ không đòi các vùng biển của VN và Phillippines, thì yêu sách của họ về các vùng biển của Malaysia, Indonesia và Brunei sẽ sụp đổ. Điều này có nghĩa trong khi TQ có thể nhượng bộ ở cực nam của đường chữ U kỳ dị để cầm chân cho Malaysia, Indonesia và Brunei im lặng khi họ xử lý VN và Philippines trước, họ không thể làm điều ngược lại và bỏ yêu sách trong vùng nước của VN và Phillipines để giành khu vực cực nam của đường chữ U. Dĩ nhiên, nếu TQ áp đặt được yêu sách của họ lên VN và Philippines thì sẽ đến lượt Malaysia, Indonesia và Brunei.

Do vậy, cả VN và Phillippines bất đặc dĩ phải nằm trong tình thế cần phải kiên quyết bảo vệ không gian biển hợp pháp của mình. Không chỉ vấn đề kinh tế bị ảnh hưởng: hai nước này còn có lý do để lo ngại an ninh và nền độc lập quốc gia của mình bị đe doạ.

D. D. H.

Người dịch: Lê Vĩnh Trương

• Bài viết này của nhà nghiên cứu Dương Danh Huy được đăng trên The Diplomat. Ông là tác giả của nhiều bài viết về Biển Đông trên báo Vietnamnet. Tựa bài và các tựa nhỏ do Tuần VN đặt lại.

Mai Thanh Hải Blog - Nhà báo Trần Đăng (tên thật là Phạm Đương), Phóng viên báo Lao động, thường trú tại Quảng Ngãi gửi cho Mai Thanh Hải Blog bài viết của anh về vấn đề biển đảo và trực tiếp là cuộc sống - lòng yêu nước của những ngư dân VN nói chung và ngư dân Lý Sơn (Quảng Ngãi) nói riêng. Xin được nói thêm: Sinh ra, lớn lên và sống - công tác ở tỉnh Quảng Ngãi nên những câu chuyện, nỗi niềm của ngư dân Lý Sơn, hàng ngày bám biển Hoàng Sa, đã ngấm vào máu thịt của Nhà báo Trần Đăng.

Xin trân trọng giới thiệu bài viết (hình như không được đăng báo) của Nhà báo - ngư dân Trần Đăng, người Quảng Ngãi.

TIẾNG LA LÀNG CỦA KẺ CƯỚP

Trần Đăng

Hôm 31/5/2011, tờ Nhân Dân nhật báo (cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản TQ) giật tít bài, đọc qua đã thấy cả một sự điêu trá trắng trợn: “VN có ý đồ gây hấn trên biển Đông, TQ không thể cứ tự kiềm chế mãi”. Đây là trò “đánh bùn sang ao”, cố tình bóp méo sự việc xảy ra hôm 26/5/2011, khi tàu Bình Minh 2 của Tập đoàn dầu khí quốc gia VN (PVN) hoạt động hợp pháp trên phần lãnh hải của mình bị tàu TQ quấy nhiễu, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho PVN. Ai “có ý đồ gây hấn trên biển Đông”, hẳn cả thế giới đều biết. Và ai đã “tự kiềm chế mãi”, mọi người cũng đã rõ. Chúng ta đã quá quen với trò lươn lẹo này từ hàng ngàn năm nay với “người hàng xóm” của mình rồi.

Tàu đánh cá của ngư dân Quảng Ngãi bị TQ bắt giữ

Chỉ trong vòng 5 năm qua, đã có hơn 70 tàu cá của ngư dân VN bị “tàu lạ” tấn công. Những ngư dân VN, vốn hiền lành chất phát, chỉ biết ra khơi trên phần lãnh hải của mình để kiếm kế sinh nhai, trên tay họ không gì khác, ngoài ngư lưới cụ cùng nhiên liệu và lương thảo cho chuyến hải hành để phục vụ cho công việc trên biển. Hẳn rằng, bản thân những chiếc tàu mỏng manh cùng những con người lam lũ ấy không hàm chứa “ý đồ gây hấn” nào như phía TQ đã rêu rao.

Trong vài năm trở lại đây, trong các trang báo mạng của TQ, người ta không cần che đậy mà post lên những hình ảnh các ngư dân VN bị lính TQ truy đuổi, bắt bớ đánh đập dã man trên biển với những cảnh hết sức thương tâm. Những hình ảnh đó tố cáo chính TQ chứ không ai khác đã dùng súng và dùi cui để truy sát ngư dân VN khi trong tay họ không có một tấc sắt.

Không ai có thể tin rằng, những người không có một tấc sắt nào lại đi “gây hấn” với kẻ trong tay có đầy đủ các loại vũ khí cả. TQ đã “tự kiềm chế mãi” bằng việc tấn công tàu ngư dân VN trong đêm tối, chuyển sang truy đuổi bắt bớ và đánh đập giữa "thanh thiên bạch nhật".

Lính TQ khống chế tàu cá VN

Họ cũng đã “tự kiềm chế” từ việc đòi tiền chuộc với giá 70.000 nhân dân tệ/tàu, giờ chuyển sang “trấn lột” sạch sẽ ngư lưới cụ và nhiên liệu của ngư dân, như vụ việc vừa mới xảy ra hôm tháng 5/2011 với 2 tàu cá của ngư dân Lý Sơn (Quảng Ngãi).

Họ cũng đã “tự kiềm chế” bằng 3 chiếc tàu hải giám (thực chất là tàu chiến) hùng hổ xông thẳng vào vùng lãnh hải của VN để càn quấy tàu Bình Minh 2 của PVN hôm 26/5/2011.

Một vụ việc diễn ra có thể nhìn nhận và đánh giá ở nhiều chiều kích khác nhau, song sự thật thì chỉ có một. Đó là tàu của ngư dân VN đã và đang bị TQ tấn công và bắt bớ, đó là tàu của PVN bị TQ quấy nhiễu ngay trong vùng lãnh hải của VN.

Đó là sự thật, không thể nói khác đi được. Việc một tờ báo chính thống của TQ đã cố tình bóp méo sự thật thì cũng đồng nghĩa với việc ý đồ “nước lớn”, xem biển Đông như là nhà của họ đã lộ sáng hoàn toàn.

Nhưng dù tính mạng của mình có thể bị đe doạ như thế nào đi chăng nữa, những ngư dân hiền lành chất phác của chúng ta vẫn cứ ra khơi. Bây giờ không còn là chuyện sinh nhai mà là sự mất còn Tổ quốc. Mỗi người VN chúng ta xin được nghiêng mình kính phục và biết ơn các anh.

T. Đ.