Hà Giang/Người Việt

WASHINGTON (NV) - Tuy chỉ mang tên gọi của một buổi hội thảo, một cuộc họp quy tụ nhiều nhà nghiên cứu tầm cỡ quốc tế và sự có mặt của nhiều viên chức cao cấp đã diễn ra tại trụ sở Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế Hoa Kỳ (CSIS) với chủ đề “An ninh Hàng hải ở biển Ðông” sáng Thứ Hai ở Washington.

Sự kiện cuộc hội thảo này được tổ chức chỉ hai ngày sau cuộc đối thoại thường niên “Chiến lược Chính trị-An ninh-Quốc phòng Việt-Mỹ” lần thứ 4, cũng ở Hoa Thịnh Ðốn, cho thấy những tranh chấp ngày càng căng thẳng đang xảy ra ở vùng biển Ðông tiếp tục là mối quan tâm lớn lao không chỉ của Việt Nam và Hoa Kỳ, mà còn của nhiều quốc gia khác trong khối ASEAN.

Thượng Nghị Sĩ John McCain, cựu ứng cử viên tổng thống, tham gia buổi hội thảo với bài diễn văn chính (“keynote address”) được đọc trong buổi tối kết thúc ngày đầu.

Bài diễn văn chính cho buổi ăn trưa là của Dân Biểu Howard Berman, một nhân vật kỳ cựu trong chính trị đối ngoại tại Hạ Viện.

Vị đại sứ đương nhiệm của Singapore tại Washington cũng tham dự.

Tầm quan trọng của buổi hội thảo, nhất là đối với Việt Nam, được phản ảnh qua sự có mặt của những quan chức nước này.

Ðại sứ Việt Nam tại Washington Nguyễn Quốc Cường cũng đến tham dự suốt buổi sáng ngày đầu tiên. Ðông đảo nhân viên toà đại sứ cũng đến dự buổi hội thảo.

Tranh giành tài nguyên

Từ Hà Nội, hai học giả tới tham dự trong tư cách diễn giả là Tiến Sĩ Trần Trường Thuỷ, giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Biển Ðông, thuộc Học Viện Quan Hệ Quốc Tế, và Tiến Sĩ Ðặng Ðình Quý, giám đốc Học Viện Ngoại Giao.

Phía Trung Quốc cũng cử một học giả tầm cỡ tới dự, là Tiến Sĩ Su Hao, phó giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế, trường Ðại Học Ngoại Giao, Bắc Kinh.

Ngay trong bài phát biểu mở đầu buổi hội thảo, cựu thứ trưởng ngoại giao Hoa Kỳ, John Negroponte chỉ ra lý do biển Ðông là trung tâm tranh chấp chính là nguồn tài nguyên ở đó:

“Trong tình hình tranh giành nhiên liệu, nhiều quốc gia tìm đủ mọi cách để giành lấy tài nguyên cho mình. Họ sử dụng biện pháp ngoại giao, vận động chính trị, và trong nhiều trường hợp đáng tiếc họ dùng cả biện pháp quân sự.”

Tầm nghiêm trọng của vấn đề cũng được thể hiện qua không khí sôi nổi, nặng đầu, và căng thẳng của buổi họp, nhất là trong phần hồi đáp ngay sau khi vị học giả đầu tiên về tiêu đề thứ nhất vừa dứt lời.

Tiêu đề “Quyền lợi và lập trường của các bên tại biển Ðông” là chủ đề của buổi sáng ngày đầu tiên cuộc hội thảo. Mở đầu là trình bày từ phía học giả Trung Quốc.

Tiến Sĩ Su Hao trình bày trong một bài thuyết trình dài hơn một tiếng. Ông mào đầu rằng ông “chỉ trình bày vấn đề theo cái nhìn của một học giả”, không đưa ra quan điểm của Bắc Kinh hay ngay cả của trường Ðại Học Ngoại Giao Trung Quốc.

Quan điểm Trung Quốc

Những điểm chính trong bài diễn văn của Giáo Sư Su Hao có thể được tóm tắt như sau:

Thứ nhất, lịch sử chứng minh là Trung Quốc đã có mặt ở biển Ðông từ hơn 2000 năm nay, và vì lẽ đó chủ quyền không thể chối cãi của Trung Quốc ở biển Ðông đã được nhiều quốc gia công nhận. Thế nhưng không hiểu tại sao một số các nước láng giềng (Việt Nam) tự nhiên lại lúc thế này lúc thế kia, làm vấn đề trở nên phức tạp.

Thứ hai, bảo vệ chủ quyền đất nước là một vấn đề vô cùng quan trọng, vì “không chính quyền nào mà nhượng bộ chủ quyền có thể tồn tại”.

Sau khi đã chứng minh chủ quyền hiển nhiên của Trung Quốc, Giáo Sư Su Hao đề nghị rằng vì muốn duy trì sự ổn định trong vùng, Trung Quốc sẵn sàng “tạm gác vấn đề chủ quyền” qua một bên và đề nghị giải pháp “khai thác chung”.

Phản ứng

Nhiều cử toạ cho rằng Giáo Sư Su Hao tỏ ra mâu thuẫn khi trong phần kết luận, ông một mặt kêu gọi sự ủng hộ của Hoa Kỳ trong giải pháp này, mặt khác lại nói rằng nhiều phần đề nghị “khai thác chung” của ông sẽ mang đến ổn định trong vùng, trừ trường hợp có sự “xen vào” của Hoa Kỳ.

Diễn giả đầu tiên phản pháo phần trình bày của Giáo Sư Su Hao là ông Termsak Chalermpalanupap, giám đốc Tổng Cục Chính Trị và An Ninh của Ban Thư Ký ASEAN.

Ông mở đầu phần trình bày của mình bằng câu nói đùa: “Nghe phần trình bày của Giáo Sư Hao, tôi mới thấy rõ một điều là thật ra các nước ASEAN chúng tôi và Trung Quốc đều đồng ý với nhau, khác chăng là về phong cách.”

Ông dừng một chút rồi tấn công vào chủ trương của Trung Quốc: “Các nước ASEAN thì nói và nói (talk and talk) còn Trung Quốc thì nói và lấy (talk and take).”

Ông cho rằng Trung Quốc đã gây khó khăn trong đàm phán về quy tắc ứng xử: “Khi chúng tôi bàn thảo trong nhiều năm để soạn thảo bản tuyên bố quy tắc ứng xử của các bên, gọi tắt là DOC, Trung Quốc đã từ chối không ký tên tất cả là 21 phiên bản rồi cuối cùng mới chịu đồng ý!”

Phần trình bày của Tiến Sĩ Vijay Sakhuja, thuộc Hội đồng Thế Giới Vụ, đến từ Ấn Ðộ cũng phê bình Trung Quốc một cách gay gắt.

Ông nói: “Ấn Ðộ quan tâm sâu xa về quyền tự do hàng hải trên biển Ðông, rất quan ngại về việc Trung Quốc ngày càng trở nên hung hãn.”

Phần trình bày của Giáo Sư Su Hao không chỉ gặp phản ứng từ hai học giả thuyết trình sau đó. Ông còn gặp sự phản ứng trong các câu hỏi từ khán giả, từ phía Việt Nam, Philippines, Nhật, Indonesia, và các học giả Mỹ, và cả Na Uy đặt ra.

Cuộc hội thảo còn tiếp tục với những đề tài đang gây chú ý trong giới chính trị, quân sự, kinh tế của thế giới.

Sau tiêu đề “Quyền lợi và lập trường của các bên tại biển Ðông,” buổi hội thảo tiếp diễn trong buổi chiều với chủ đề “Những biến cố mới đây tại biển Ðông”. Tiến Sĩ Thuỷ sẽ có bài thuyết trình trong chủ đề này.

Qua ngày hôm sau, buổi hội thảo sẽ tiếp tục với chủ đề “Ðánh giá hiệu quả của khuôn khổ an ninh hàng hải hiện nay tại biển Ðông”, và sau đó là chủ đề “Ðề nghị chính sách để tăng cường an ninh khu vực”. Bài thuyết trình của Tiến Sĩ Quý sẽ nằm trong phần này.

Trong những số báo tới, báo Người Việt sẽ tiếp tục tường trình cặn kẽ hơn một số câu hỏi tiêu biểu mà cử toạ đã đưa ra và tường trình tiếp về cuộc hội thảo về những tranh chấp trên biển Ðông hiện đang làm nóng tình hình chính trị trong vùng.

'Hãy bỏ cái hình Ðường Lưỡi Bò'

Một viên chức đại sứ Trung Quốc đặt câu hỏi cho bên Việt Nam: “Nếu Hoa Kỳ không đứng đằng sau lưng, thì các anh có phản ứng mạnh như thế không? Tôi muốn hỏi thẳng là Việt Nam kỳ vọng Hoa Kỳ sẽ đóng vai trò gì trong tranh chấp này?”

Luật Sư Nguyễn Duy Chiến, Học Viện Ngoại Giao, trả lời: “Hoa Kỳ là một cường quốc, và vai trò của một cường quốc là bảo vệ hoà bình thế giới, trong đó có hoà bình ở Ðông Nam Á.”

WASHINGTON D.C. - Trong buổi hội thảo thứ nhì mang tên “An Ninh Hàng Hải Biển Ðông” - do Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế Hoa Kỳ (CSIS) tổ chức, không khí buổi họp chuyển từ căng thẳng đến nặng trĩu cảm xúc, nhất là trong phần trình bày của diễn giả các nước liên quan đến cuộc tranh chấp đang ngày càng gay gắt tại Biển Ðông.

Trong khi chờ đợi diễn giả đầu tiên trong ngày 21 tháng 6, những người tham gia bàn tán về bài diễn văn dài 5 trang, được Thượng Nghị Sĩ John McCain, cựu ứng cử viên tổng thống Hoa Kỳ, đọc vào lúc kết thúc buổi hội thảo ngày đầu. Qua bài diễn văn này, TNS McCain lên án “bản đồ chín đoạn” của Trung Quốc là “làm xói mòn các nguyên tắc lâu dài về tự do hàng hải” và kêu gọi Hoa Kỳ “đóng một vai trò quan trọng hơn” trong việc giúp giải quyết tranh chấp Biển Ðông, cụ thể là “phê chuẩn Hiệp Ước Luật Biển.”

Sở dĩ chiếc bản đồ chín đoạn, còn được gọi là “đường lưỡi bò” của Trung Quốc được nhắc đến là vì trong suốt buổi hội thảo hôm trước, nhiều học giả và chuyên viên, chẳng hạn Tiến Sĩ James Clad, thuộc CNA, một cơ quan nghiên cứu và cố vấn chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, cho rằng “không thể chấp nhận được.”

Tiến Sĩ Clad nói: “Khó khăn trong việc giải quyết tranh chấp nằm ở chỗ, đối với Trung Quốc, toàn thể Biển Ðông là của một mình họ, và bất cứ ai muốn khẳng định chủ quyền ở bất cứ phần nào trên vùng biển này thì phải đối phó với quốc gia này.”

Hai tiêu đề được thảo luận kế tiếp là “Ðánh Giá Hiệu Quả Khuôn Khổ An Ninh Hàng Hải Tại Biển Ðông” và “Ðề Nghị Chính Sách Tăng Cường An Ninh Khu Vực,” các học giả Hoa Kỳ đưa ra nhiều nhận định thẳng thắn và ý kiến xây dựng.

Tiến Sĩ Peter Dutton, giáo sư Học Viện Nghiên Cứu Hàng Hải Trung Quốc, và Ðại Học Hải Quân Hoa Kỳ, cũng là một chuyên viên nghiên cứu chiến lược, nhận định rằng “luật quốc tế hiện hành không giúp giải quyết được những tranh chấp,” vì trước tình trạng có một bên hành động đơn phương để giành độc quyền sử dụng Biển Ðông, Hoa Kỳ phải “nhận ra rằng nếu muốn bảo vệ quyền tự do hàng hải của mình, Hoa Kỳ phải lập tức phê chuẩn Hiệp Ước Luật Biển.”

”Ðây là một thiếu sót của lãnh đạo Hoa Kỳ từ cách đây 30 năm, khi Hiệp Ước Luật Biển (UNCLOS) ra đời vào năm 1982.” Tiến Sĩ Dutton nói.

Tiến Sĩ Marvin Ott, giáo sư kiêm học giả nghiên cứu của Paul H. Nitze School of Advanced International Studies và The John Hopkins University thì cho rằng Trung Quốc “từng xem như Biển Ðông là ao sau nhà của mình từ năm 1949,” và giờ đây trách nhiệm lớn nhất của Hoa Kỳ là tìm cách để tránh chiến tranh, duy trì ổn định thế giới.

Ông nói: “Khi một Trung Quốc hung hãn đang phải đối diện với một quốc gia (Việt Nam) duy nhất có thể lên tiếng mạnh nhất để chống lại tham vọng của họ, mà Hoa Kỳ không khuyên được Trung Quốc, thì tôi nghĩ chúng ta có một vấn đề lớn, và tương lai thật u ám.”

Tại sao?

Tiến Sĩ Marvin Ott đặt câu hỏi, rồi tự trả lời: “Vì không một quốc gia nào trên thế giới có thể chấp nhận việc Trung Quốc khẳng định chủ quyền trên toàn Biển Ðông là của mình.”

Trong phần trình bày của mình, Tiến Sĩ Stein Tonneson, học giả thuộc Học Viện Hoà Bình Hoa Kỳ (United Institute or Peace) nhắn nhủ thẳng với Giáo Sư Su Hao, đến từ Bắc Kinh: “Trong vòng 2 năm qua, Trung Quốc đã có thái độ hiếu chiến hơn với các nước láng giềng. Tôi buộc lòng phải quy trách nhiệm cho Bắc Kinh, và hy vọng là khi về nước, ông sẽ khuyên chính quyền ông nên xét kỹ lại chính sách sai lầm của mình, và cải thiện trong kỳ đại hội đảng lần tới.”

Ngoài ra, Tiến Sĩ Tonneson cũng cố vấn các cơ quan truyền thông đại chúng là “không nên tiếp tục phổ biến chiếc bản đồ lưỡi bò,” và khởi sự dùng một bản đồ khác, “miêu tả phỏng chừng lãnh hải của các nước” theo đúng UNCLOS và “không dùng hình dáng lưỡi bò.”

“Chúng ta phải bắt đầu phổ biến loại bản đồ này càng sớm càng tốt!” Tiến sĩ Tonneson nói.

Một phần phát biểu của Luật Sư Nguyễn Duy Chiến - Trung Tâm Nghiên Cứu Biển Ðông thuộc Học Viện Ngoại Giao Việt Nam - được dùng để phản bác lập luận của Giáo Sư Su Hao (Bắc Kinh) là từ trước đến giờ Biển Ðông vẫn là của Trung Quốc, và cho đến nay, Việt Nam vẫn “mặc nhiên công nhận” chủ quyền này của Trung Quốc nhưng “giờ đây lại đổi ý.”

Phần trình bày của Luật Sư Chiến được cử toạ vỗ tay khi ông giải thích lý do tại sao từ trước đến giờ Trung Quốc và Việt Nam không tranh chấp chủ quyền trên biển, vì luật cũ của quốc tế phân định lãnh hải của các quốc gia là 3 hải lý từ bờ, cho nên ‘ngư dân hai nước từ ngàn xưa vẫn cùng đánh cá trên Biển Ðông.”

Ông nói: “Hiệp Ước Luật Biển (UNCLOS) ra đời năm 1982 quy định chủ quyền của mỗi quốc gia là 200 hải lý từ bờ. Việt Nam và Trung Quốc cùng phê chuẩn UNCLOS, và ngay sau đó cũng chưa có tranh chấp, cho đến khi Trung Quốc âm thầm cho ra đời bản đồ lưỡi bò, và đơn phương thiết lập luật cấm đánh cá trên vùng biển này, cũng như đánh bắt ngư dân và phá thuyền của ngư dân Việt Nam.”

”Việt Nam vẫn luôn luôn tôn trọng luật biển mà mình đã ký, còn Trung Quốc thì liên tục vi phạm UNCLOS, và vi phạm lãnh hải Việt Nam.”

Tiến Sĩ Ðặng Ðình Quý, giám đốc Ðại Học Ngoại Giao, thuộc Bộ Ngoại Giao Việt Nam, khẳng định rằng Việt Nam sẽ tiếp tục bảo vệ quyền lợi “trên vùng đặc quyền kinh tế của mình,” và nếu Trung Quốc cứ tiếp tục những hành động lấn át, thì tình hình Ðông Nam Á sẽ rất bất ổn, vì “bất cứ một động thái nhỏ nào cũng có thể biến thành chuyện lớn.”

“Tôi rất bi quan về tình hình Biển Ðông trong những ngày tới.” Tiến Sĩ Quý nói.

Ông Henry Bensurto, tổng thư ký Bộ Hàng Hải và Bộ Ngoại Vụ Biển (Secretary General, Commission on Maritime and Ocean Affairs secretariat) của Philippines trình bày rõ về một giải pháp có thể dùng để giải quyết những tranh chấp trong vùng. Ông phát biểu: “Giải pháp thì không thiếu, vấn đề là các bên có ý chí chính trị để cùng nhau giải quyết xung đột hay không.”

Sau phần trình bày của các diễn giả Việt Nam và Philippines, cuộc thảo luận trở nên nặng về xúc cảm, khi một viên chức toà Ðại Sứ Trung Quốc đặt câu hỏi cho bên Việt Nam: “Nếu Hoa Kỳ không đứng đằng sau lưng, thì các anh có phản ứng mạnh như thế không? Tôi muốn hỏi thẳng là Việt Nam kỳ vọng Hoa Kỳ sẽ đóng vai trò gì trong tranh chấp này?”

Luật Sư Chiến trả lời: “Hoa Kỳ là một cường quốc, và vai trò của một cường quốc là bảo vệ hoà bình thế giới, trong đó có hoà bình ở Ðông Nam Á.”