TT - Ngày 21-9, ông Trần Dương Lễ - phó giám đốc Ban quản lý dự án tổ hợp bôxit nhôm Lâm Đồng - thừa nhận: “Có việc để lượng xút tàn dư từ công trình bôxit Tân Rai chảy ra môi trường, đây là một sơ suất. Hiện đã khắc phục được vấn đề này”.

Tuy nhiên, đến nay người dân ở khu vực quanh công trình bôxit Tân Rai thuộc khu 6, thị trấn Lộc Thắng, huyện Bảo Lâm, Lâm Đồng vẫn không dám sử dụng nước giếng để sinh hoạt cũng như nước ao hồ để tưới trà và cà phê...

Dân kêu

Ông Bùi Công Liên, phó giám đốc Công ty TNHH trà giống Cao Nguyên (khu 6, thị trấn Lộc Thắng), cho biết: “Cuối tháng 7, nguồn nước từ nhà máy alumin chảy ra có mùi hắc, sủi bọt và có độ nhờn. Nguồn nước này đổ vào hồ nước rộng khoảng 20ha của công ty, khiến cá chết nổi trắng hồ và không thể dùng nước để tưới cho hơn 100ha trà và cà phê. Công ty đã kiến nghị việc này với lãnh đạo huyện Bảo Lâm, Ban quản lý dự án bôxit nhôm nhưng đến nay vẫn chưa thấy giải quyết. Hiện mỗi ngày Công ty Cao Nguyên phải dùng xe máy cày chở nước máy để tưới và phun xịt thuốc cho trà. Mùa khô sắp tới, nếu nguồn nước hồ không được khắc phục sẽ ảnh hưởng và gây thiệt hại lớn cho sản xuất của công ty”.

Có khoảng mười hồ nuôi cá của các hộ dân xung quanh nhà máy bôxit cũng gặp tình trạng tương tự. Bà Nguyễn Thị Việt (khu 6, thị trấn Lộc Thắng), phản ảnh: “Cá trắm tôi nuôi ở cả ba hồ đều chết hết, phần lớn cá nặng trên 2kg. Vớt cá lên đem bán cũng chẳng ai dám mua. Bơm nước hồ để tưới chanh dây và rau thơm, cây chết hết. Ba hồ này mỗi năm gia đình tôi thu được khoảng 60 triệu đồng từ tiền bán cá và bơm nước tưới vườn cà phê cho các hộ dân vào mùa khô. Gia đình tôi hiện cũng chẳng dám sử dụng nước giếng mà phải mua nước bình về dùng”.

Người dân trong khu vực đang rất lo ngại, không biết mức độ ô nhiễm của nguồn nước đến đâu và có ảnh hưởng như thế nào đến sức khoẻ.

Cẩu thả

Ông Nguyễn Hoài Anh, trưởng Phòng TN-MT huyện Bảo Lâm, cho biết: “Ước tính có khoảng 200ha đất trồng cà phê, trà và ao nuôi cá của người dân bị ảnh hưởng. Khi nhận được tin báo của người dân, chúng tôi đã đến kiểm tra. Lần theo nguồn nước thì xác định được nước chảy ra từ cửa xả nước của đường cống ngầm khu vực nhà máy. Qua kiểm tra bước đầu, độ pH trong mẫu nước lấy tại miệng cống cao vượt tiêu chuẩn cho phép (pH=12,6 so với quy chuẩn Việt Nam là từ 6-9). Cũng may nhiều ngày qua trên địa bàn luôn có mưa nên nguồn nước nhiễm độc đã được pha loãng đáng kể”.

Sau khi nhận được thông tin về sự cố môi trường xung quanh nhà máy alumin, thanh tra của Sở TN-MT tỉnh Lâm Đồng vào cuộc ngay. Kết luận của thanh tra cho thấy mẫu nước thử nghiệm có độ pH vượt ngưỡng cho phép (pH=10,53). Cơ quan này chỉ ra nguyên nhân là do nơi để các bao chứa hoá chất (xút) không được che chắn kỹ, khiến nước mưa tạt vào làm tan chảy và thẩm thấu xuống đất.

Các bao bì chứa xút sau khi pha trộn (từ rắn sang lỏng) chưa được thu gom vào nơi quy định mà vứt ngoài trời. Lượng xút còn dính trong bao theo nước mưa thẩm thấu vào đất và một phần theo dòng nước chảy ra môi trường bên ngoài. Hiện tại, bể pha trộn xút có một số vị trí bị hư hỏng. Hành vi không thu gom, không che phủ và bảo quản rác thải của Ban quản lý dự án bôxit nhôm Lâm Đồng không đúng với báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.

Ông Trần Dương Lễ thừa nhận những kết luận này là đúng. Ông cho biết thêm: “Đây là một sự cố nhỏ nhưng là bài học lớn trong công tác quản lý, đảm bảo vấn đề môi trường. Để chuẩn bị cho nhà máy đi vào hoạt động, chúng tôi đang tiến hành hoà tan xút rắn dạng bột thành xút lỏng”.

Cần bồi thường cho dân

Sở TN-MT tỉnh Lâm Đồng đã yêu cầu Ban quản lý dự án bôxit nhôm Lâm Đồng khắc phục sự cố, đồng thời nghiêm cấm không để sự việc trên tái diễn. Sở cũng đang tiến hành lập thủ tục xử phạt hành chính về hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đối với Ban quản lý dự án tổ hợp bôxit nhôm Lâm Đồng.

Ông Vương Khả Kim, phó chủ tịch UBND huyện Bảo Lâm, cho biết: “Huyện đang xem xét để yêu cầu Ban quản lý dự án tổ hợp bôxit nhôm Lâm Đồng bồi thường thiệt hại cho người dân”. Về phía Ban quản lý dự án tổ hợp bôxit nhôm Lâm Đồng, ông Lễ cho rằng: “Hiện ban chưa nhận được đơn phản ảnh của người dân về những thiệt hại do sự cố gây ra. Tuy nhiên, thời gian tới ban cùng với cơ quan chức năng của địa phương xác định những thiệt hại của dân. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ để giảm bớt thiệt hại cho dân. Chúng tôi cũng sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn để kiểm tra lại nguồn nước giếng sinh hoạt của các hộ dân tại khu vực này”.

Tiếng ồn do nhà máy chạy thử tải

Giải thích về tiếng ồn đinh tai nhức óc mấy ngày gần đây tại khu vực nhà máy alumin khiến nhiều người dân ta thán, ông Trần Dương Lễ cho rằng do “nhà máy đang chạy thử không tải nên mới phát ra tiếng ồn, khi hoạt động chính thức tiếng ồn này sẽ không còn”.

LÊ DUNG

Vụ công trình bôxit Tân Rai rò rỉ hoá chất:

Nhà thầu cẩu thả

TT - Sáng 22-9, trao đổi với phóng viên Tuổi Trẻ xung quanh sự cố hoá chất từ Nhà máy alumin Tân Rai gây ô nhiễm môi trường, ông Trần Dương Lễ, phó giám đốc Ban quản lý dự án (BQLDA) tổ hợp bôxit - nhôm Lâm Đồng, cho rằng không phải hoá chất rò rỉ mà chỉ là một “sự cố” do sơ suất của công nhân.

Ông Lễ cung cấp cho chúng tôi một báo cáo của BQLDA gửi UBND tỉnh Lâm Đồng và Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản VN đề ngày 14-9 do ông ký. Theo đó, xác định nguyên nhân của “sự cố” là do sơ suất của công nhân pha xút rắn tại bể pha đã để bao bì đựng xút ngoài trời không được che chắn, khi trời mưa rửa trôi lượng xút dính trong bao bì và do công nhân không cẩn thận đã làm vương vãi mà chưa kịp xử lý.

“Đây chỉ là sơ suất do phía công nhân người VN của nhà máy thôi, chứ bể xút xây bằng bê-tông chống kiềm mác 300 làm sao rò rỉ được” - ông Lễ nói.

Nhìn tận mắt bể pha xút

Chiều cùng ngày, chúng tôi được ông Duyên Anh - cán bộ phụ trách vật tư của BQLDA - hướng dẫn vào tham quan khu vực tập kết và pha xút. Khu vực này rộng gần 1.000m2, nền xi măng, trong đó một phần có mái che. Bên trong phần có mái che là chỗ tập kết những bao xút rắn loại 25kg/bao và bể pha dung tích 200m3.

Những bao xút này, tổng cộng khoảng 20 tấn, được chất ngay trên nền xi măng đọng nước mưa, dù trước đó thanh tra Sở Tài nguyên - môi trường Lâm Đồng đã nghiêm cấm không được để nước mưa chảy tràn vào nơi chứa các hoá chất, nhất là nơi chứa xút.

Kết luận của thanh tra Sở Tài nguyên - môi trường Lâm Đồng ngày 8-9 ghi nhận: một số vị trí trên thành bể gạch ốp bị sạt lở, một số vị trí thành và đáy bể bị ăn mòn tạo ra các khe hở; khu vực kho và bể pha xút không có biển cảnh báo nguy hiểm.

Trong báo cáo cung cấp cho phóng viên, BQLDA cho biết đã yêu cầu nhà thầu Chalieco khắc phục sự cố sạt lở gạch ốp bao xung quanh bể và trang bị biển báo nguy hiểm tại bể và kho xút theo yêu cầu của Sở Tài nguyên - môi trường.

Tuy nhiên theo ghi nhận của phóng viên, một số vị trí vẫn còn bong tróc, một số vị trí ở đáy bể còn loang lổ. Bên hàng rào quanh bể pha có treo ba tấm gỗ vuông nhỏ sơn đen, không có chữ nào cho thấy đây là biển cảnh báo. Nền xi măng ở một góc bể pha xút không có mái che và không có xây thành chắn xung quanh nên nước mưa tạt vào và chảy ngược ra bên ngoài.

Theo ông Duyên Anh, chính vị trí này trước đây các công nhân chất bao bì đựng xút và khi mưa đã làm xút tồn dư tan chảy cuốn ra bên ngoài theo đường thoát nước mưa.

Chỉ giám sát một tháng hai kỳ

Trả lời câu hỏi về hoạt động của tổ giám sát đặc biệt do Bộ Tài nguyên - môi trường chỉ đạo thành lập để giám sát quá trình xây dựng và vận hành nhà máy, ông Huỳnh Văn Chín, giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường Lâm Đồng, cho hay tổ chỉ hoạt động một tháng hai kỳ. Sự cố vừa rồi do Phòng tài nguyên - môi trường huyện Bảo Lâm phát hiện theo phản ảnh của người dân và doanh nghiệp địa phương. Sau đó Sở Tài nguyên - môi trường đã báo cáo UBND tỉnh và có thông tin lên Bộ Tài nguyên - môi trường.

“Đây là công việc của địa phương nên chỉ thông tin để bộ biết chứ không báo cáo chính thức cho bộ” - ông Chín nói. Cũng theo ông Chín, hiện cơ quan chức năng chưa tiến hành đánh giá ảnh hưởng của sự cố đối với khu vực dân cư bên ngoài, cũng như chưa thống kê thiệt hại mà người dân phản ảnh.

Cùng ngày, ông Bùi Cách Tuyến, thứ trưởng Bộ Tài nguyên - môi trường kiêm tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, xác nhận bộ có được Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Lâm Đồng thông tin về sự cố trên. “Ở tỉnh báo là có sự việc nhưng mức độ cũng không đáng kể, cơ quan chức năng của tỉnh kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền” - ông Tuyến nói.

“Còn hoạt động của tổ giám sát của Bộ Tài nguyên - môi trường như thế nào? Sau sự cố này bộ có chỉ đạo gì về công tác giám sát?” - chúng tôi hỏi. Ông Bùi Cách Tuyến cho biết tổ giám sát của bộ vẫn hoạt động nhưng chủ yếu tập trung giám sát những phần việc lớn như xây dựng hồ bùn đỏ.

“Chúng tôi sẽ chỉ đạo tổ giám sát, cơ quan chức năng địa phương và yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện nghiêm túc các quy định về bảo vệ môi trường, tránh để xảy ra những sự cố tương tự” - ông Tuyến khẳng định.

Xin miễn giảm mức phạt hành chính

Trong báo cáo gửi UBND tỉnh Lâm Đồng ngày 14-9, BQLDA cho biết kết quả đo chất lượng nước tại các cống xả ra môi trường, nước đã không còn đục, không có mùi và độ pH đã ổn định ở mức 6-7. BQLDA đã yêu cầu nhà thầu Chalieco tuyệt đối không được xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường. Ban cũng cam kết “không để tái diễn tình trạng vừa qua”.

Dù việc xử lý vi phạm hành chính đối với sự cố vừa qua còn đang được cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng xem xét, nhưng trong báo cáo này BQLDA đã chủ động “kính đề nghị UBND tỉnh Lâm Đồng xem xét miễn giảm mức phạt hành chính đối với sự cố môi trường này”.

Trước đó, UBND tỉnh Lâm Đồng đã có văn bản chỉ đạo các cơ quan hữu quan tiến hành kiểm tra, xác định hành vi và mức độ sai phạm trong công tác bảo vệ môi trường tại dự án tổ hợp bôxit - nhôm Lâm Đồng. UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu Ban quản lý dự án tổ hợp bôxit - nhôm Lâm Đồng thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các nội dung tại kết luận thanh tra ngày 8-9 của Sở Tài nguyên - môi trường Lâm Đồng, giao Sở Tài nguyên - môi trường tiếp tục kiểm tra xác định hành vi và mức độ sai phạm trong công tác bảo vệ môi trường tại dự án tổ hợp bôxit - nhôm Lâm Đồng để xử lý theo quy định.

N.TRIỀU - T.NGUYÊN

NGUYỄN TRIỀU